TAKDİM

“ÖZÜRLÜLERE ADANMIŞ SOSYAL POLİTİKA YAZILARI”

Yazar: Ali Seyyar

İSTEME ADRESİ:

Adapazarı Büyükşehir Belediyesi

BASKI TARİHİ:

Mayıs 2006

* * *

“Romanımın konusu insandır. Ben onun ruhunu olduğu kadar vücudunu da tanımak zorundayım. İnsan ruhu, buhran anlarında kendini bize daha çok verdiği gibi,

insan vücudu da, hastalıklarda sırlarını bize sezdirir. Belki böyle düşündüğüm

için, romanlarımda ruh ve beden hastalıklarına çok sık rastlanır”.

Peyami Safa

SUNUŞ

Yerel yönetimlerin asıl varlık nedeni, hizmetle yükümlü oldukları  yönetim sınırları içinde yaşayan insanların sağlıklı bir çevre ve kentleşme anlayışıyla sosyal ve kültürel  ihtiyaçlarının karşılanması yönünde hizmetler sunmaktır.

Kent yönetim anlayışımızda yaşanabilir, uyumlu, güzel, sağlıklı, kültürel mirasa sahip çıkan insana hizmet odaklı sosyal duyarlılığı yüksek katılımcı belediyecilik temel politikamızı oluşturmaktadır.Bu anlayışla, alt ve üst yapısı tamamlanmış kentin, çağdaş donatılarla modern bir şehir olmasının yanında, insanımızı mutlu kılmak temel hedefimiz olmuştur.

Sosyal yaşamın içindeki  herbir insanımızı kendimiz kadar önemsemek ilkesiyle sürdürdüğümüz  çalışmalarımızda özürlülerimizi diğer sosyal kesimlerden daha fazla ilgi ve hizmette özel önceliklere sahip dezavantajlı insanlarımız olarak görmekteyiz.Özürlülerimizin kent yaşamında mutlu, toplumla kaynaşmış, eğitimli ve meslek sahibi üretken, onurlu bireyler haline gelmeleri özürlülere hizmet anlayışımızın temellerini oluşturmaktadır.

 Ülkemizde özürlülere yönelik hizmet bilinci henüz yeni gelişmekte olan bir konudur. Fiziksel çevre, tıbbi, mesleki ve sosyal rehabilitasyon hizmetleri ile bir bütün olarak bakıldığında özürlülerimize yönelik verilecek hizmetlerin önemli bir kısmı yerel yönetimlerin hizmet alanı içine girmektedir. Bu nedenle belediyelerin bu hizmetlerin uygulanması bakımından stratejik, uygulanabilir bir özürlüler politikasına  ihtiyacı  bulunmaktadır.

Ülkemizde özürlüler politikasının gelişmesinde değerli ve önemli katkıları bulunan Dç. Dr. Ali Seyyar Beyin, yayınlayacağımız bu eseri, özellikle yerel yönetimlerin özürlüler politikasını oluşturmasında önemli bir kaynak olacağı inancındayız. Bu önemli çalışmanın özürlü bireylerin yaşam kalitesinin artmasına katkılar sağlamasını diliyor, değerli çalışmalarından dolayı Sayın Dç. Dr. Ali Seyyar’a teşekkür ediyorum.

                                                                                                      Aziz DURAN

                                                                                 Adapazarı Büyükşehir Belediye Başkanı

KİTABA GİRİŞ

Sosyal politika yazılarımızın konusu özürlülük ve özürlülerdir. Sosyal politika alanlarının muhatapları başta özürlüler olmak üzere aslında bütün dezavantajlı gruplardır. Psiko-sosyal ve ekonomik benzerlikler bir yana diğer dezavantajlı gruplar, çoğu kez sağlıklı insanlardan oluşurken özürlüler, birçok yönüyle engelli konumundadırlar. Ben onların, içinde yaşadıkları durumlarının sosyal hayata nasıl etkilediğini araştırmak ve toplumsal kaynaşma ve bütünleşme adına özellikle sosyo-ekonomik sorunlarına bilimsel anlamda çözüm bulmak mecburiyetindeyim. Toplum içinde özürlülerin varlığı, hayatın bir gerçeği olduğu kadar, özürlülük konusu, özürlü olmayanlara hikmet ve ibret boyutuyla anlamlı mesajlar vermektedir. Özürlülük olgusu, bana sağlığın ne kadar büyük bir nimet olduğunu gözlerimin önüne sermekte ve sağlığımın şükrünü aktif bir biçimde ifa etmem gerektiğini öğretmektedir. Mesleğim gereği aktif şükrümü ise, sosyal bilimler alanında özürlüler için bir şeyler yaparak yerine getirmeye gayret etmekteyim. Belki böyle inandığım için, bilimsel çalışmalarımda dezavantajlı gruplara ve özellikle özürlülere çok sık rastlanır.

Özürlüleri sosyal politika kapsamına alma düşüncesi ve gereği, toplumsal duyarlılığın artması ve bilimsel anlamda sosyal politika alanının genişlemesiyle mümkün olabilmiştir. Özürlü dostu sosyal siyaset de, sosyal politikaların temel hedefleri doğrultusunda geliştirilmiştir.

Buna göre özürlü odaklı sosyal politikalar, hem kendi hayatlarını kendi başlarına sürdürebilme potansiyeline sahip olanlara emek piyasasına yönelik aktif istihdam politikaları geliştirmek, hem de yardıma ve(ya) bakıma muhtaç özürlülere sosyal koruma hizmetleri sunmak anlamına gelir. Bir başka ifadeyle, özürlü dostu sosyal politikalarla bir taraftan çalışabilir durumda olan özürlülere fırsat eşitliği çerçevesinde çalışma hakkı ve imkânı tanımak, diğer taraftan değişik sebeplerden dolayı çalışamayacak durumda olanları da sosyal güvenlik şemsiyesi altına almak gerekmektedir.

Toplum hayatından uzaklaştırılmadan bütün özürlü grupların sosyal haklarını koruma ve geliştirme bağlamında aktif ve bütüncül bir sosyal politika anlayışına ihtiyaç vardır. Bu anlayış, özürlülerin doğuştan eşit fertler ve dolayısıyla diğer insanlarla birlikte eşit hürmet görme hakkına sahip olduğu gerçeğinden yola çıkarak, okul öncesi eğitim, temel eğitim, meslekî eğitim, istihdam, rehabilitasyon ve sosyal güvenlik gibi sosyal alanlarda özürlülere hiç bir ayrımcılık yapmaksızın eşit haklar tanır.

Aktif ve bütüncül bir sosyal politika, özürlü olanlarla olmayanlar arasında etkili bir fırsat ve muamele eşitliğinin sağlanamaması gibi durumlarda pozitif ayrımcılık bağlamında özürlülerin lehine değişik önlem ve düzenlemelerde de bulunur. 1983 tarihli T.C. Anayasası’nda özürlülere sağlanan temel hakların geniş kapsamlı olarak hayata geçirilmesi, 2005 yılında kabul edilen “Özürlüler Kanunu”nda somut olarak belirlenen sosyal politika yöntemlerinin uygulanması ile ancak gerçekleşebilecektir.

Elinizdeki bu kitap, Türkiye’de henüz oluşum sürecinde olan özürlüler politikasının dünyadaki gelişmelere paralel olarak nasıl ortaya çıktığını göstermektedir. 1998–2005 yılları arasında tarafımızca kaleme alınan ve hakemli hakemsiz değişik dergilerde yayınlanmış olan makaleler, bir taraftan özürlüler politikalarının temel nitelik ve stratejilerine, diğer taraftan da somut önerilerle sorunların çözümüne yönelik tedbir ve uygulamalara ışık tutmaktadır.

Bunun yanında özellikle yerel özürlüler politikalarının hayata geçirilebilmesi için, değişik kurum ve proje uygulamalarına yönelik rapor niteliğinde yazılar da ilk kez bu kitaba eklenmiştir. Özürlülere yönelik sosyal haklarla ilgili en son değişikliklere de dipnot kullanılmak suretiyle yer verilmiş ve böylece yazıların güncel olması sağlanmıştır. Makale ve yazılarda yer alan görüş ve tekliflerimizin birçoğunun bugün gerçekleşmiş olduğunu görmek, özürlüler adına sevindirici bir gelişmedir. Gelişmeler, dikkat çekici bir biçimde olumlu seyretmekle beraber özellikle gelişmiş ülkeler açısından baktığımızda bu alanda atılan doğru adımların özürlü dostu sosyal politikaların henüz temel taşlarını oluşturduğunu da hatırlatmakta fayda vardır. Özürlü dostu sosyal politikaların geliştirilebilmesi ve günlük hayata belirgin bir şekilde yansıtılabilmesi için, eğitimcilere, işverenlere, sivil toplum kuruluşlarına ve yerel yöneticilere büyük görevler düşmektedir.

Doç. Dr. Ali Seyyar

Sakarya / Nisan 2005

İÇİNDEKİLER

1. BÖLÜM

DÜNDEN BUGÜNE ÖZÜRLÜLÜK

Batı Tarihinde Özürlülerin Yaşama Hakkı ………………………………….

Özürlülüğün Tanımlanmasındaki Sosyal Faktörlerin Önemi ………………

2. BÖLÜM

ÇALIŞMA HAYATI

Almanya’da Korumalı İşyeri Olarak Özürlüler Çalışma Atölyesi …………………

Türkiye’de ve Dünya’da Korumalı İstihdam ve Özürlü Kota Sistemi ………………

Türkiye’de Özürlülerin Meslekî Eğitimi ve İstihdamı (Sakarya Örneği) ………….

3. BÖLÜM

SOSYAL HAYAT VE YEREL YÖNETİMLER

Türkiye’de Toplum Temelli Rehabilitasyon Hizmetleri (İstanbul Örneği)………………..

Türkiye’de Özürlülerin Sosyal Hayata Adaptasyonu (İstanbul Örneği) ……………………

Türkiye’de Özürlülerin Demokratik Katılımı (Sakarya ve Bursa Örnekleri)……

4. BÖLÜM

SOSYAL PEDAGOJİ

Türkiye’de Zihinsel Özürlüler ve Cinsel Eğitim ……………….

5. BÖLÜM

BAKIMA MUHTAÇLIK

Almanya ve Japonya’da Bakım Sigortası Uygulamaları ……………………...

Avusturya’da Bakıma Muhtaç Özürlülerin Sosyal Güvenliği ………………………

6. BÖLÜM

TÜRKİYE’DE ÖZÜRLÜLER POLİTİKASININ OLUŞUMU VE GELİŞİMİ

Türkiye’de Yeni Özürlüler Politikasının Temel Stratejileri ……………………..

Türkiye’de Özürlüler Kanunu Ekseninde Bakım Güvence Sistemi ……….

Türkiye’de Özürlüler Kanunu Ekseninde Sosyal Bakım (Bir Öneri Paketi)…

7. BÖLÜM

TÜRKİYE’DE ÖZÜRLÜLER POLİTİKALARININ BİR MUHASEBESİ

Türkiye’de Özürlülerin Önündeki Engeller Kaldırılmalıdır (Söyleşi: 2001) …..

Özürlülere Dönük Bütüncül Sosyal Politika Şart (Söyleşi: 2005) ……………………

8. BÖLÜM

ÖZÜRLÜLER SÖZLÜĞÜ

Sözlük: Terimler-Tanımlar-Açıklamalar …………………